Ο αρχαιότερος τεκτονικός Πίνακας Χαράξεως (1727)

Το σχέδιo του εικονιζόμενου πίνακα χρονολογείται από το 1727 και συμπεριελήφθη σε ένα χειρόγραφο αντίγραφο των "Αρχαίων Καθηκόντων", γνωστό ως Χειρόγραφο Κάρμικ (Carmick MS), το οποίο ανακαλύφθηκε στις αρχές του 1900 υπό τον τίτλο "Κανονισμοί του Αγίου Ιωάννου" και υπογράφεται από τον ίδιο τον αδελφό Τόμας Κάρμικ (Thomas Carmick). Δυστυχώς, δεν γνωρίζουμε πολλά για τον συγκεκριμένο ως τέκτονα, ωστόσο, είναι ενδεχόμενο να έχει λάβει το σχέδιο από παλαιότερη πηγή, πιθανόν δε να ανήκε στη μητρική του Στοά και να εχρησιμοποιείτο για σκοπούς διδασκαλίας ή εκπαίδευσης. Ο τίτλος που συνοδεύει τον πίνακα στο άνω μέρος αυτού αναφέρει: "Αυτή η εικόνα αντιπροσωπεύει μια Στοά".

Στις αρχές του 18ου αιώνα, αλλά και πιο πριν, ήταν κοινός τόπος για τον πίνακα χαράξεως μιας Στοάς να σχεδιάζεται στο δάπεδο, συνήθως με κιμωλία ή κάρβουνο από τον Στεγαστή. Οι αδελφοί και οι αξιωματικοί συγκεντρώνονταν γύρω από το σχέδιο του δαπέδου και μέσα από τα απεικονιζόμενα σύμβολα της τεκτονικής τέχνης αναφέρονταν στους οικείους συμβολικούς βαθμούς.

Αυτό το οποίο είναι ασυνήθιστο για τη μορφή του πίνακα στο συγκεκριμένο χειρόγραφο (Carmick MS) είναι ότι είναι τριγωνικό (πυραμιδοειδές) σε σχήμα. Υπάρχουν κάποιες ενδείξεις που υποστηρίζουν την αρχέτυπη χρήση αυτής της φόρμας πινάκων στην Ευρώπη. Το Χειρόγραφο Σλόουν (Sloane MS) μιλά για παράδειγμα για ένα "τρίγωνο δάπεδο" (και όχι τετράγωνο), αλλά απέχει πολύ από το να είναι σαφές για το τι εννοεί ακριβώς. Άλλα παραδείγματα από αποκαλυπτικά κείμενα, όπως το "Three Distinct Knocks" ή το "Jachin and Boaz" τη δεκαετία του 1760, καταδεικνύουν ένα επιμήκες σχέδιο πίνακα, απλούστερης έμπνευσης από τον εν θέματι.

Τα κύρια σημεία αναπαράστασης εντός του τριγωνικού σχήματος είναι η στάθμη, το νήμα της στάθμης, ο γνώμων, ο διαβήτης, η σφύρα, στο δε μέσο εμφαίνεται κυκλική αναπαράσταση φωτοβόλου άστρου. Στο κάτω μέρος υπάρχουν δύο βαθμίδες (και όχι τρεις όπως συνηθέστατα βρίσκουμε σε νεώτερες αναπαραστάσεις πινάκων). Στις τρεις πλευρές του επιπέδου προς τα κάτω βλέπουμε την αναφορά Fellowcraft (Εταίρος) στα αριστερά και Masters (Διδάσκαλοι) στα δεξιά. Στην κορυφή του τριγώνου αναγράφεται η λέξη Warden, ήτοι Eπόπτης. Ο Επόπτης, ως αρχαίος τεκτονικός όρος γνωστός στη Σκωτία ήταν ο αντίστοιχος αυτού που σήμερα λέμε Σεβάσμιος Διδάσκαλος.

Τέλος, γύρω από τις δύο κατακόρυφες πλευρές βρίσκουμε εναλλασσόμενους αριθμούς, δεξιά προς αριστερά από το 1 έως το 15, το οποίο ενδέχεται να σχετίζεται απλώς με τις θέσεις συγκεκριμένων αδελφών και αξιωματικών γύρω από τον πίνακα.

 

Πηγή: Scott Watson εις https://www.masonicartist.com/

 

Friedrich Ludwig Schröder

 Ο Φρίντριχ Λούντβιχ Σρέντερ (3 Νοεμβρίου 1744 - 3 Σεπτεμβρίου 1816) ήταν Γερμανός ηθοποιός, θεατρικός διευθυντής, δραματουργός και εξέχων ηγέτης του γερμανικού Τεκτονισμού.

Γεννήθηκε στην πόλη Schwerin. Λίγο μετά τη γέννησή του, η μητέρα του, η Sophie Charlotte Bierreichel (1714–1792), χώρισε από τον σύζυγό της και, ούσα ηθοποιός, περιόδευσε με επιτυχία στην Πολωνία και τη Ρωσία. Στη συνέχεια παντρεύτηκε τον Konrad Ernst Ackermann και εμφανίστηκε με τον θίασό του σε πολλές γερμανικές πόλεις, τελικά δε εγκαταστάθηκε στο Αμβούργο. Ο νεαρός Schröder έδειξε από νωρίς το υποκριτικό του ταλέντο, αλλά η παιδική του ηλικία ήταν τόσο καταπιεσμένη από τον πατριό του ώστε επεδίωξε και έφυγε από το σπίτι του με σκοπό να μάθει την τέχνη του τσαγκάρη. Επανήλθε στην πατρική εστία, ωστόσο, το 1759, και αποφάσισε να γίνει και αυτός ηθοποιός. Το 1764 εμφανίστηκε με τον θίασο του πατριού του στο Αμβούργο, σε κωμικούς ρόλους. Σύντομα όμως θα στραφεί προς το τραγικό ρεπερτόριο και θα γίνει διάσημος. Θα παίξει Άμλετ, Βασιλιά Ληρ και Φίλιπ στον Ντον Κάρλος του Σίλερ.

Μετά το θάνατο του Ackermann το 1771 ο Schröder και η μητέρα του ανέλαβαν τη διαχείριση του θεάτρου του Αμβούργου και ο ίδιος άρχισε να γράφει έργα. Επίσης διασκευές Άγγλων συγγραφέων, κάνοντας την πρώτη του επιτυχία με την κωμωδία Die Arglistige. Το 1780 έφυγε από το Αμβούργο και μετά από μια περιοδεία με τη σύζυγό του, την Άννα Χριστίνα Χάρτ, υπέγραψε συμβόλαιο με Βασιλικό Θέατρο της Βιέννης. Το 1785 ο Schröder ανέλαβε και πάλι τη διοίκηση του θεάτρου στο Αμβούργο με αξιοσημείωτη επιτυχία μέχρι τη συνταξιοδότησή του το 1798. Πέθανε το 1816.

 Ως ηθοποιός, ο Schröder ήταν ο πρώτος που εγκατέλειψε το υπερβολικό υποκριτικό ύφος των τραγωδών της εποχής. Ως διευθυντής, ανέβασε το επίπεδο των έργων που παρουσιάζονταν και συνέβαλε στην εισαγωγή του Σαίξπηρ στη γερμανική σκηνή. Το έργο του Dramatische Werke του Schröder, με μια εισαγωγή από τον Tieck, δημοσιεύθηκε μετά το θάνατό του σε τέσσερις τόμους (Βερολίνο, 1831).

Στον Τεκτονισμό μυήθηκε το 1774, μετά από πρόταση του Johann Christoph Bode, στο Αμβούργο στη Στοά Emanuel zur Maienblume (μάλιστα δεν προηγήθηκε ψηφοφορία λόγω του κύρους του υποψηφίου). Στη Στοά αυτή έλαβε τον βαθμό του Διδασκάλου το 1775, ανέλαβε δε την έδρα του Σολομώντος το 1787. Το 1793 έγινε μέλος της Στοάς Einigkeit und Toleranz. Το 1811 με δική του εισήγηση η Μεγάλη Στοά του Αμβούργου κατέστη ανεξάρτητη και ο ίδιος ανέλαβε τη θέση του Μεγάλου Διδασκάλου από το 1814 μέχρι τον θάνατό του το 1816. Μεταξύ των πολυσχιδών τεκτονικών του έργων ήταν η εγκαθίδρυση στοάς καλλιτεχνών με το όνομα Elise zum Warmeart και η ίδρυση της τεκτονικής οργάνωσης Engbund (σημαίνει Στενός Δεσμός).

Θεωρείται ο αναμορφωτής των σύγχρονων γερμανικών τυπικών, ενώ σήμερα υπάρχει τυπικό που φέρει το όνομά του (υφίσταται και εν Ελλάδι συμβολική στοά που εργάζεται με αυτό). Μανιώδης συλλέκτης και καταγραφέας τεκτονικών τύπων και τυπικών εξέδωσε το 1815 το περίφημο έργο του Materialien zur Geschichte der Freimaurerei seit ihrer Entstehung bis 1723.

Δίπλωμα της Στοάς Les Neuf Sœurs (Παρίσι - 1778)

 

Το εικονιζόμενο δίπλωμα Διδασκάλου της περίφημης Στοάς των "Εννέα Αδελφών" (Les Neuf Sœurs) των Παρισίων υπογράφει ο ίδιος ο Βενιαμίν Φραγκλίνος (1778), ιδρυτής και Σεβάσμιος της Στοάς. Εδόθη στον Claude‑Jacques Notté (1752-1837), διακεκριμένο χαράκτη και ζωγράφο. Αξιομνημόνευτη είναι και η υπογραφή του Jérôme de La Lande, διάσημου αστρονόμου και μέλους της Γαλλικής Ακαδημίας Επιστημών. 

Επίσης, διακρίνουμε τις υπογραφές των εξής μελών της Στοάς: Philippe Jouette (ζωγράφου), Charles-Étienne Gaucher (1741-1804, χαράκτη), Pierre-Philippe Choffard (1730-1809, σχεδιαστή και χαράκτη), Couasnon, Henri Jabineau (1724-1792, δικηγόρυ), Bastin, Jean-Simon Berthelemy (1743-1811, ζωγράφου), Abel Claude Marie de Vichy (1740-1793), Adrien-Nicolas Piédefer marquis de La Salle (1735-1818, λογοτέχνη), Jean-François Cailhava (1731-1813, συγργαφέα), Jean-Baptiste Greuze (1725-1805, ζωγράφου), Niccolo Piccini (1728-1800, συνθέτη), Emmanuel de Pastoret ως Β' Επόπτη (1755-1840, δικηγόρου και πολιτικού), Jean-Jacques Duval d’Epremesnil ως Α' Επόπτη (1745-1794, Δικαστή), le chevalier de Stapleton, Perrault, Pierre Changeux (1740-1800, ιατρού), l’abbé de Baremont, Armand Élie de Beaumont, Luc Saint-For, Michel chevalier de Cubières (1752-1820, συγγραφέα), Joseph Vernet (1714-1789, ζωγράφου).

Διακρίνεται στο χαρακτικό το πορτρέτο του L.-P.-J. d'Orléans, Δούκα της Chartres (μπούστο 3/4 εστραμμένο προς τα δεξιά σε οβάλ μενταγιόν το οποίο στηρίζεται στον αέρα από έναν αετό). Στην οικεία επιγραφή διαβάζουμε: "Για την ένωση των επιστημών και των τεχνών με την αρετή".

Στο δίπλωμα, εμφαίνονται στα αριστερά, ένας Ναός, σύμβολο της ένωσης των Επιστημών και των Τεχνών με τηνς Τεκτονική Αρετή. στα δεξιά, οι Μούσες και ο Πήγασος. Στην κορυφή, στα δεξιά, ο Απόλλων και στα αριστερά, ένας αετός που κρατά το μενταγιόν με το πορτρέτο του Louis Philippe Joseph Δούκα της Chartres, Μεγάλου Διδασκάλου της Μεγάλης Ανατολής της Γαλλίας. Διακρίνεται επίσης, ένα λιοντάρι, ένας σκύλος, ένας πελεκάνος (σύμβολα ανώτερων βαθμών), δύο Στήλες κ.λπ.

Το δίπλωμα είναι έργο του χαράκτη P.P. Choffard σε σχέδιο του Charles Monnet (Μέγεθος 510 x 700 mm) 

Παρίσι, musée de la Franc-maçonnerie (αρ. εκθέματος 2012.016)

Οσίπ Ποζντέεφ (ή η πηγή έμπνευσης του Τολστόϊ για τις τεκτονικές αναφορές στο Πόλεμος και Ειρήνη)

Στο βιβλίο Πόλεμος και Ειρήνη (1865-1867) του Τολστόϊ, ο κύριος χαρακτήρας του έργου, ο κόμης Πιερ Μπεζούχωφ, ευρισκόμενος σε εσχάτη απελπισία και διάθεση αυτοκριτικής, βλέπει τη ζωή του να οδηγείται σε τέλμα, ιδίως μετά από τη μονομαχία με τον εραστή της συζύγου του. Η ζωή του όμως θα μεταστραφεί πλήρως, λόγω της γνωριμίας του με έναν τέκτονα τον Όσιπ Αλεξέγιεβιτς Μπαζντέεφ στο σταθμαρχείο του Τορζόκ, κατά τη διάρκεια του ταξιδιού του από τη Μόσχα στην Αγία Πετρούπολη. Επιθυμώντας διακαώς να αλλάξει ζωή και να ζήσει ενάρετα, εισερχόμενος στο δρόμο του Θεού, ο Μπεζούχωφ, μέσω της γνωριμίας αυτής θα ζητήσει και θα γίνει μέλος της τεκτονικής στοάς της Αγίας Πετρούπολης. Η τελετή μύησης περιγράφεται στον πρώτο τόμο του έργου με αρκετές λεπτομέρειες.

Οι εσωτερικοί διάλογοι του κόμη Μπεζούχωφ στο σταθμό, η συζήτηση περί Θεού με έναν δεδηλωμένο μαρτινιστή και τέκτονα όπως ο Μπαζντέεφ, η αναφορά στον Μεγάλο Αρχιτέκτονα, καθώς και στις θέσεις της Αδελφότητας είναι μεγάλης λογοτεχνικής αξίας. Θα τους συναντήσουμε και στο μετέπειτα έργο του Τολστόι, ιδίως στο τελευταίο μυθιστόρημα του, την "Ανάσταση". Κυρίως την ιδέα του μονοθεϊσμού, της εσωτερικής ζωής, της αγάπης για τον πλησίον, την αθανασία της ψυχής και την πίστη στην μετά θάνατον ζωή.

Για τον χαρακτήρα του Μπαζντέεφ ο Τολστόϊ βασίστηκε σε ένα υπαρκτό πρόσωπο τον Οσίπ Αλεξέγιεβιτς Ποζντέεφ. Ο Ποζντέεφ ήταν ηγέτης του Τεκτονισμού στην εποχή του, αν και δεν φαίνεται ο Τολστόϊ να του αποδίδει μεγάλη εκτίμηση από τον τρόπο που τον περιγράφει να συμπεριφέρεται στους υποτελείς του.

O Οσίπ (Ιωσήφ) Πονζντέεφ γεννήθηκε το 1742. Ήταν υιός του λοχαγού του 2ου Συντάγματος Γρεναδιέρων του Σώματος Λαντμιλίτσκυ, Αλεξέϊ Βασίλιεβιτς Ποζντέεφ. Το 1774 υπό την ηγεσία του Πέτερ Πάνιν συμμετείχε στην καταστολή της εξέγερσης του Αιμιλιανού Ιβάνοβιτς Πουγκατσιόφ. Μεταξύ των ετών 1782 – 1784 υπηρέτησε ως διευθυντής του γραφείου του Διοικητή της Μόσχας Ζακχάρ Τσερνύσεφ. Μετά αποσύρθηκε και εγκαταστάθηκε σε ένα χωριό έξω από τη Μόσχα, ονόματι Τσιστγιάκοβο.

O Ποζντέεφ είχε τη φήμη ότι κακομεταχειριζόταν τους δουλοπάροικους που δούλευαν στο εργοστάσιο γυαλιού που του ανήκε, αναγκάζοντάς τους να εργάζονται εξαντλητικά, συχνά δε υποβάλλοντάς τους σε ανηλεείς τιμωρίες. Μετά την εισβολή του Ναπολέοντα το 1812 ο Ποζντέεφ αποσύρθηκε στο κτήμα του στο Νελιούμποβο. Στην αλληλογραφία του επιπλήττει τους στρατιωτικούς ηγέτες της Ρωσίας για την υποχώρηση στο Σμολένσκ και στη Μόσχα και ανακαλεί στη μνήμη του την καταστολή της εξέγερσης Πουγκατσιόφ. Η χορήγηση δικαιωμάτων στους χωρικούς ήταν κάτι που ενόχλησε σφόδρα τον Ποζντέεφ. Μάλιστα, το 1814 συνέταξε ένα κείμενο με τίτλο «Σκέψεις κατά της χορήγησης ελευθεριών στους απλούς ανθρώπους», το οποίο εκδόθηκε ανώνυμα το 1880, υπερασπιζόμενος τον θεσμό της ιδιοκτησίας και των δουλοπάροικων. Σύμφωνα με αυτό ουδείς ήταν σε θέση να μεταβάλει την κοινωνική του θέση. Τις σκέψεις του αυτές επανέλαβε σε αλληλογραφία του προς τους Ραζουμόφσκυ και Λάνσκι το 1817 και το 1818. Αυτός είναι και ο λόγος που Ρωσικό Βιογραφικό Λεξικό περιγράφεται ως "σκοταδιστής".

Ο Ποζντέεφ μετέστη τον Απρίλιο του 1820. Άφησε πίσω του πολλά χειρόγραφα, ορισμένα εκ των οποίων δημοσιεύτηκαν μετά θάνατον στην περιοδική έκδοση «Ρωσικά Αρχεία» (1872) και στο βιβλίο του Αλεξάντερ Βασιλτσίκωφ «Η οικογένεια Ραζουμόφσκυ» (1880).

Όσον αφορά στον τεκτονικό του βίο, ήδη από τη δεκαετία του 1780, ο Ποζντέεφ εθεωρείτο ένας εκ των πνευματικών επικεφαλής του ρωσικού Τεκτονισμού, μαζί με το Νικολάι Νόβικωφ και τον Ιβάν Σβαρτς. Το 1785 εξελέγη Σεβάσμιος της Στοάς Ορφεύς της Μόσχας. Το ίδιο έτος μυήθηκε στο Τάγμα του Χρυσού και του Ρόδινου Σταυρού στη Μόσχα, ενώ το 1789 καταγράφεται ως ο εκτελεστής του τυπικού της μυήσεως στον βαθμό του Θεωρητικού (Theoreticus).

Ο Ποζντέεφ θα αποκτήσει μεγάλη φήμη μεταξύ των μελών της Αδελφότητας, ειδικά μετά τη σύλληψη και απομάκρυνση του Νόβικωφ από το τεκτονικό προσκήνιο. Εθεωρείτο για πολλά έτη ο κύριος πάτρωνας του Τάγματος. Οι Σεβάσμιοι των στοών κατέφευγαν σ’ αυτόν αναζητώντας συμβουλευτική σε δύσκολες περιπτώσεις, θεωρητικής ή πρακτικής φύσεως. Υπήρξε ανάδοχος σημαντικών προσωπικοτήτων στον Τεκτονισμό, όπως ο Αλεξέϊ Ραζουμόφσκυ, Υπουργός Παιδείας και ο Σεργκέϊ Λάνσκυ, Υπουργός των Εσωτερικών.

Ο Τολστόϊ περιγράφει τον Ποζντέεφ ως «γέρο, κοντό, παχύ, με ευρείς ώμους, κίτρινο και ζαρωμένο πρόσωπο, με γκρίζα φρύδια τα οποία προεξείχαν πάνω από τα απλανή και γκρίζα μάτια του». Θα μείνει τελικώς στην ιστορία όχι τόσο για τον κοινωνικό ή τον τεκτονικό του βίο, ούτε για τα γραπτά του, αλλά λόγω της μνημειώδους αναφοράς και της συμβολής του στη μεταστροφή του κύριου χαρακτήρα στο επικό έργο του Τολστόϊ.

Πηγές:

1. S. Semeka A.V. Russian Freemasonry in the 18th Century // Freemasonry in its past and present. Volume I. 1914.P. 160.

2. Piksanov N.K. Masonic literature (second half of the 18th century) // History of Russian literature: In 10 volumes / AN SSSR. - M .; L .: Publishing house of the Academy of Sciences of the USSR, 1941-1956. T. IV: 18th Century Literature. Part 2. - 1947. - S. 61.

3. Polner T. I. “War and Peace” by L. N. Tolstoy // “War and Peace”. Collection. M., 1912.S. 83.

4. Thoughts Against Giving Common People Freedom of the So-Called Civil Liberty // M.I. History of the Russian Academy. T. V. St. Petersburg, 1880.S. 415-427.

5. Letters of O. A. Pozdeev to c. A.K. Razumovsky // A.A. Vasilchikov . The Razumovsky family. Volume Two. St. Petersburg, 1880. S. 448-518.

6. Λεφάκης Λ., Ο Tεκτονικός Τύπος Μελισσηνού - Ιπποτικός Τεκτονισμός και Ιλουμινιστικές επιδράσεις στη Ρωσία τον 18ο αιώνα (υπό έκδοση)

Η αφή ενός κεριού

Σύμφωνα με την εσωτερική οδό:
- ουδέν εν τη Φύσει γίνεται άσκοπα, αλλά και ουδέν πρέπει να είναι περιττό.
- ουδέν πρέπει να είναι υπερβολικό, αλλά και ουδέν είναι χωρίς σημασία και νόημα.

Όλα συντελούν (ως εν τω άνω, εν τω κάτω κατά την Ερμητική αρχή), στο να δημιουργείται το (εσωτερικώς) επιδιωκόμενο «εν πνεύματι και αληθεία», όπως είπε ο Ιησούς στην Σαμαρείτιδα. Και για να το θέσουμε κατά την αλχημιστική ρήση όλα συντελούν στην εσωτερική μας μεταστοιχείωση (μεταμόρφωση).

Έτσι και η αφή ενός κηρίου (το άναμμα του κεριού) έχει συγκεκριμένο νόημα και δεν πρέπει είτε κατά τη διάρκεια μιας θρησκευτικής τελετής ή κατά την τέλεση ενός μυστηρίου να γίνεται μηχανικά και με απάθεια ή υπεροψία.

Ανάβοντας το κερί δεν προσφέρουμε εμείς φως σε κάποιον τρίτο, αλλά στον ίδιο μας τον εαυτό. Φωτίζουμε τη ψυχή μας, το εσωτερικό μας είναι και θερμαίνουμε τον εν ημίν θείο σπινθήρα.

«Εν τω φωτί Σου οψόμεθα φως»!

Κατά την Ορθόδοξη παράδοση η αφή ενός κεριού συμβολίζει την καθαρότητα και πλαστικότητα της ανθρώπινης ψυχής (κερί μέλισσας), τη Θεία Χάρη και την επιθυμητή θέωση (το κερί ανακατεύεται με τη φωτιά και της δίνει τροφή), αλλά και την Αγάπη και την Ειρήνη που πρέπει να χαρακτηρίζουν κάθε άνθρωπο.

Το άναμμα του κεριού είναι μια συμπαντική αφορμή να εκφραστεί η ευγνωμοσύνη προς μία ανώτερη δύναμη, προς τη Φύση, το Σύμπαν (πείτε το όπως θέλετε) για την έξοδο από την αταξία (το Χάος) από το θανατηφόρο σκότος της άγνοιας, από το σκότος της εν ημίν λανθάνουσας κατάστασης. Το φως του κεριού είναι μια υπόμνηση του Λόγου: «Εγώ ειμί το φως του κόσμου» ο ακολουθών εμοί ου μη περιπατήση έν τη σκοτία, αλλ’ έξει το φως της ζωής» (Ίω. 8:12).

Επίσης, το άναμμα (η αφή) του κεριού ως εικόνα του κοσμικού φωτός αποτελεί σύμβολο της εσωτερικής προσευχής. Όπως το κερί καίει συνεχώς, χωρίς διαλείμματα, και σκορπίζει ιλαρόν φως, έτσι ενεργείται η εσωτερική προσευχή στις καρδιές μας ως διαδικασία αιωνίου φωτός, το οποίο θερμαίνει και συντονίζει ... πάσαν την πλάσιν!

Ανάβοντας το κερί ανοίγει μία πύλη, αυτή την οποία κάποιοι ονομάζουν πύλη προς τους αοράτους κόσμους. Το φυτίλι (λατινικά amima = ψυχή) είναι η σημειολογική υπόμνηση του ψυχικού δεσμού που δημιουργεί αυτός που ανάβει προς δόξαν του ονόματος του Υπερτάτου Όντος. Ενός δεσμού ο οποίος εδράζεται στη σοφία, την ισχύ και το κάλλος (αισθητικό ενέργημα).

Χωρίς κόπο και προσφορά θυσίας, δεν μπορεί να υπάρξει φως (αυτό το φως που καταλάμπει και διαλύει τα ποικίλα σκότη του κόσμου). Να μην λησμονούμε τα λόγια του Σπύρου Νάγου: ... το αναμμένο κερί είναι μια μικρή θυσία. Θυσία ικεσίας και αινέσεως στο Φώς του Κόσμου.

Το Τεκτονικό Δίπλωμα του Όθωνος Σωνιέρου

Στο τεύχος του Πυθαγόρα 105 (2015, σελ. 200) στο εκεί αφιέρωμα περί του Πανηγυρικού Εορτασμού της 150ετηρίδος της Στ. Ποσειδωνία υπ’ αρ. 2 του Πειραιώς αναφέρονται -μεταξύ άλλων- τα εξής:

Όθων Σωνιέρος
Γεννήθηκε το 1835 και πέθανε το 1891. Ιατρός χειρουργός, ιδρυτής της υγειονομικής υπηρεσίας του Πολεμικού Ναυτικού. Προερχόταν από τεκτονική οικογένεια, ο δε πατέρας του Σπυρίδων Σωνιέρος (1798 – 1864), Κερκυραίος γαλλικής καταγωγής, προσέφερε πολλά στον αγώνα υπηρετώντας μαζί με άλλους τέκτονες δίπλα στον Φαβιέρο. Έλαβε το βαθμό του υποστράτηγου, τέκτων κανονικός υπέγραφε τεκτονικά (Κιτρινιάρης). Ο Σωνιέρος το 1862 κατετάγη στο Υγειονομικό του Στρατού και το έτος 1867 διορίζεται στο Ναυτικό. Το 1887 ιδρύει το Ναυτικό Νοσοκομείο στον Ναύσταθμο της Σαλαμίνος. Ειδικεύτηκε στη χειρουργική. Άσκησε την ιατρική. Όταν πέθανε, σύσσωμος ο λαός του Πειραιά, συνόδευσε τον αρχίατρο. Τιμήθηκε με το Σταυρό του Σωτήρος. Το 1971 ο ερευνητής του Πειραϊκού Τεκτονισμού Μ. Βλάμος ανεύρε έγγραφα της Στοά «Ελευθερίας» Πειραιώς, άγνωστης έως τότε στην ιστορία του ελληνικού Τεκτονισμού, όπου ο Όθων Σωνιέρος ήταν ο Α’ Επόπτης της. Η Στοά Ελευθερία λειτουργούσε υπό την Μεγάλη Ανατολή της Ιταλίας με επιφανή μέλη της πειραϊκής κοινωνίας.

Πράγματι ο φιλέλληνας ιατρός Όθωνας Σωνιέρος, υπήρξε μία μεγάλη ιατρική φυσιογνωμία της εποχής του. Το 1867 εντάχθηκε στο Βασιλικό Ναυτικό. Λόγιος και ιατροφιλόσοφος χάρισε την σημαντικότατη βιβλιοθήκη του στο Ναυτικό Νοσοκομείο. Το Ναυτικό, εκτιμώντας την προσφορά του, έδωσε το όνομα του για να τον τιμήσει, σε έναν θάλαμο του ανεγερθέντος Νοσοκομείου.

Πρόσφατα ανευρέθη σε ιδιωτική συλλογή το τεκτονικό δίπλωμα Διδασκάλου του Σωνιέρου το οποίο φέρει ημερομηνία 7 Νοεμβρίου 1869 και φέρει τη σφραγίδα του Υπάτου Συμβουλίου – Μεγάλης Ανατολής της Ιταλίας με έδρα το Παλέρμο. Σε μετάφραση το δίπλωμα έχει ως ακολούθως:

E Δ Τ Μ Α Τ Σ

Ύπατον Συμβούλιον - Μεγάλη Ανατολή της Ιταλίας
εν Παλέρμω

Προς άπαντες τους Τέκτονες οπουδήποτε επί της επιφανείας της γης

ΥΓΕΙΑ ΕΝΩΣΙΣ ΙΣΧΥΣ

Ημείς ο Μεγάλος Διδάσκαλος και οι αξιωματικοί μέλη του της Μεγάλης Ανατολής της Ιταλίας εν Ανατολή της πόλεως του Παλέρμο, γνωστοποιούμε ότι ο αδελφός ημών Όθων Σωνιέρος, υιός του Σ. Σωνιέρου, Ιατρός στο επάγγελμα, γεννηθείς εν Νεαπόλει το έτος 1834, το όνομά του θέσας (NE VARIETUR) εις το περιθώριο, εμυήθη εις την Βασιλική Τέχνη, και κατέχει τον βαθμό του Διδασκάλου, τυγχάνων εγγεγραμμένος εις τον πίνακα του Τάγματος υπό τον αριθμόν 3259 και με τις δικές μας υπογραφές εξεδόθη το παρόν _________ Πιστοποιούμε εισέτι ότι ο εν λόγω αδελφός Όθων Σωνιέρος έπραξε πάντα ως σοφός Διδάσκαλος ________________________ Καλούμε συνεπώς τους αδελφούς των Τεκτονικών Σωμάτων της ημετέρας Δικαιοδοσίας και προτείνουμε εις αυτούς των ετέρων Ταγμάτων όπως αναγνωρίζουν, υποδέχονται και παρέχουν υποστήριξη εις τον αγαπητό μας αδελφό, υποσχόμενοι εις αυτόν τελεία αμοιβαιότητα.

Εξεδόθη υπό του ημετέρου Τάγματος εν Παλέρμω την VII ημέρα του XI του έτους 5869 ΕΦ

(Διά) Ο Ύπατος Ταξιάρχης - Μέγας Διδάσκαλος του Τάγματος

Ο Μέγας Γενικός Καγκελάριος
Ο Μέγας Θησαυροφύλαξ
Ο Μέγας Σφραγιδοφύλαξ

Από μία ταχεία ανάγνωση του διπλώματος παρατηρούμε ότι ο Σωνιέρος μυήθηκε σε μια ιταλική τεκτονική δικαιοδοσία τύπου Μεγάλης Ανατολής σε ηλικία περίπου 35 ετών. Δεν γνωρίζουμε από το δίπλωμα την ακριβή Στοά εισδοχής ή την ημερομηνία μυήσεως στον βαθμό του Μαθητή.

Το δίπλωμα φέρει την υπογραφή του Σωνιέρου με το χαρακτηριστικό τρίστιγμο.

Πρόκειται για την πρώτη σχετική παρουσίαση στην ελληνική τεκτονική βιβλιογραφία, κάθε δε επιπλέον στοιχείο αναζητείται και είναι απολύτως καλοδεχούμενο.

Ευχαριστίες στον αγαπητό Δημήτρη Αρβανίτη για την μετάφραση του διπλώματος από τα ιταλικά

Joseph Bologne, Chevalier de Saint-Georges

ο επονομαζόμενος "μαύρος Μότσαρτ"

Ο Ζοζέφ Μπολόν, Ιππότης του Αγίου Γεωργίου (Joseph Bologne, Chevalier de Saint-Georges 25 Δεκεμβρίου 1745 - 10 Ιουνίου 1799) υπήρξε πρωτοπόρος για την εποχή του ξιφομάχος, κλασσικός συνθέτης, βιρτουόζος βιολιστής και διευθυντής Συμφωνικής Ορχήστρας στο Παρίσι. Γεννημένος στη γαλλική αποικία της Γουαδελούπης, ήταν ο υιός του George Bologne de Saint-Georges, ενός ευκατάστατου καλλιτέχνη και της Anne Nanon μιας αφρικανικής καταγωγής δούλης. 

Ο πατέρας του τόν έστειλε στη Γαλλία σε νεαρή ηλικία όπου έλαβε εξαιρετική για την εποχή εκπαίδευση. Κατά τη διάρκεια της Γαλλικής Επανάστασης, ο Ζοζέφ υπηρέτησε ως συνταγματάρχης της Légion St.-Georges, του πρώτου αποτελούμενου από μαύρους συντάγματος στην Ευρώπη, αγωνιζόμενος με την πλευρά της Δημοκρατίας. Σήμερα είναι περισσότερο γνωστός ως ο πρώτος κλασσικός συνθέτης αφρικανικής καταγωγής. Oνομάστηκε ήδη από την εποχή του ο "Μαύρος Μότσαρτ". Συνέθεσε πολυάριθμα κουαρτέτα εγχόρδων, οργανική μουσική και όπερες. 

Σε ηλικία 13 ετών, ο εγγράφηκε από τον πατέρα του στην Πολυτεχνική Σχολή της Tessier de La Boëssière, όπου και διέπρεψε. Εκεί τελειοποίησε και τη δεινότητά του στη σπαθασκία, αλλά και στην ιππασία. Ουδέν γνωρίζουμε για την πρώιμη μουσική κατάρτισή του. Δεδομένης της τεράστιας τεχνικής του ως ενήλικας, συνάγουμε ότι πρέπει να έλαβε ως παιδί αξιοπρόσεκτα καλή μουσική παιδεία, ιδίως στο βιολί. Δεν υπάρχει, όμως, καμία ιστορτική τεκμηρίωση για τη δραστηριότητά του ως μουσικός πριν από το 1764, όταν ο βιολονίστας Antonio Lolli συνέθεσε δύο συναυλίες γι 'αυτόν, καθώς και και το 1766, όταν ο συνθέτης François Gossec του αφιέρωσε ένα σύνολο έξι τρίων εγχόρδων. Ο Lolli μπορεί να έχει συνεργαστεί με τον Ζοζέφ για την τεχνική βιολιού του και ο Gossec για τις συνθέσεις. 

Οι ιστορικοί απέρριψαν τον ισχυρισμό του François-Joseph Fétis ότι ο Saint-Georges σπούδασε βιολί με τον Jean-Marie Leclair. Ορισμένες από τις τεχνικές του λέγεται ότι αποκαλύπτουν την επιρροή του Pierre Gaviniès. Άλλοι συνθέτες που αργότερα αφιέρωσαν έργα στον Saint-Georges ήταν ο Carl Stamitz το 1770, και ο Avolio το 1778. 

Το 1769 το παρισινό κοινό έμεινε έκπληκτο όταν είδε επί σκηνής τον Saint-Georges, τον μεγάλο ξιφομάχο, να παίζει ως βιολιστής στη νέα ορχήστρα του Gossec, Le Concert des Amateurs. Μάλιστα, όταν ο 1773, όταν ο Gossec ανέλαβε την διεύθυνση του διάσημου Concert Spirituel, ανέθεσε στον Saint-Georges ως διάδοχό του τη διεύθυνση της Συναυλία των Ερασιτεχνών. Μετά από δύο χρόνια υπό τη διεύθυνση του νεαρού άνδρα, η ορχήστρα χαρακτηρίστηκε ως "αυτή με την πιο μεγάλη ακρίβεια και τις πιο ευαίσθητες αποχρώσεις, η καλύτερη ορχήστρα για συμφωνίες στο Παρίσι και ίσως σε όλη την Ευρώπη". Μάλιστα, η ίδια η Marie Antoinette παρακολούθησε μερικές από τις συναυλίες του Saint-Georges στο Palais de Soubise Ernestine ονομάστηκε η πρώτη όπερα του Saint-Georges, με λιμπρέτο από τον Pierre Choderlos de Laclos, τον μελλοντικό συγγραφέα των Επικίνδυνων Σχέσεων (Les Liaisons dangereuses), η οποία πραγματοποιήθηκε στις 19 Ιουλίου 1777 στο Comédie-Italienne. 

Υπήρξε διανοοούμενος, διάπυρος εγκυκλοπαιδιστής και μέλος της τεκτονικής Στοάς των "Εννέα Αδελφών" των Παρισίων μαζί με τους Βολταίρο, Ντ' Αλαμπέρ, Ντιντερό, Φρανκλίνο. Έγραψε τεκτονική μουσική με πλέον σημαντικό το έργο του Le Cercle de l’Harmonie, το οποίο πρωτοπαρουσιάστηκε στο Palais Royal από τους ιδρυτές της Loge Olympique του Παρισιού. 

Πηγές: 

Beauvoir, Roger (1840). Le Chevalier de Saint-Georges, Paris: Lévy frères. 

Ribbe, Claude (2004). Le Chevalier de Saint-George. Paris: Perrin.

1717 ή 1721 - Μύθοι και πραγματικότητα

Tο υπό διαπραγμάτευση θέμα, αυτό ετέθη για πρώτη φορά στα τέλη του 19^ο αιώνα από τον Henry Sadler ο οποίος αμφισβήτησε την αξιοπιστία του Άντερσον αναφορικά με την καταγραφή ότι υπήρχαν μόνον τέσσερις Στοές το 1717 στο Λονδίνο, κατά τον χρόνο εγκαθίδρυσης της πρώτης Μεγάλης Στοάς. Βεβαίως, μια πρώτη αμφισβήτηση ήρθε από τον Gould ο οποίος πριν από εκατό περίπου χρόνια έγραψε ότι το ιστορικό της εκλογής του πρώτου Μεγάλου Διδασκάλου έρχεται σε αντίθεση με τα όσα αναφέρονται στον ημερήσιο τύπο της εποχής. Αλλά και Ευρωπαίοι ιστορικοί υπήρξαν εξαιρετικά επικριτικοί απέναντι στα γεγονότα του 1717, λαμβάνοντας σθεναρά θέση υπέρ της επινόησης του όλου εκ μέρους του Άντερσον και των κατασκευασμένων εκ μέρους μυθευμάτων.

Όμως, αυτή δεν είναι παρά η κορυφή μιας πραγματικότητας η οποία εδράζεται στην αναπαραγωγή σφαλμάτων (ιστορικών και εννοιολογικών) τα οποία αφορούν στην Ελευθεροτεκτονική ως παράδοση, σύστημα και ιστορική προσέγγιση.

Διαβάστε περισσότερα, ακολουθώντας τον σύνδεσμο: 1717 ή 1721 - Μύθοι και πραγματικότητα

Σπυρίδων Νάγος, ένα ουράνιο πλάσμα

Ο Σπυρίδων Νάγος υπήρξε αληθινή αποκάλυψη. Ήταν ένα αυτό-δημιούργητο πλάσμα που άρπαξε την ζωή του στα χέρια του, μεταμορφώθηκε, αγωνίσθηκε υπέρ των αδυνάτων, ακολουθώντας το ένστικτό του πέρασε μέσα από τις πύλες της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας, έφθασε στα Ιερά των Μυστηρίων, μυήθηκε, «έγνω και κατέγνω» και μοιράστηκε τους καρπούς της γνώσης του, τις αγνές αλήθειες, ως αυθεντικός Μύστης, με όλους μας! Η ηχώ της διδαχής του αντηχεί ως τις μέρες μας και ταξιδεύει αδιάκοπα στο μέλλον.

Γεννήθηκε στις 13 Αυγούστου του 1868 στο Κακούρι Αρκαδίας (σημερινό Αρτεμίσιο) και μετέστη στην Αιώνια Ανατολή το 1933, εν Αθήναις. Δούλεψε από παιδί, βοσκός των πλούσιων πατρικών ποιμνίων, στα Αρκαδικά Βουνά, στο Ιεροδιδασκαλείο της Φύσης. Νυμφόληπτος. Αρνήθηκε την ποιμενική ενασχόληση που σχεδίαζε γι' αυτόν ο πατέρας του, έφυγε από το σπίτι αρχικά για την Τρίπολη και μετά για την Αθήνα «για να μάθει γράμματα». Εξοικονομούσε ολομόναχος τον άρτο τον επιούσιο, με διάφορα θελήματα και σαν υπάλληλος μπακάλικου. Κάποιος περαστικός ή σταλμένος Άγγελος, ήλθε με την μορφή ενός νομομηχανικού - πελάτη του Αθηναϊκού μπακάλικου και συγκινημένος με τον ζήλο του νεαρού Νάγου, τον προσέλαβε σπίτι του, του παρέσχε κάποια εκπαίδευση μαζί με τα παιδιά του και του διέθεσε την βιβλιοθήκη του προς μελέτη. Ο έφηβος στάθηκε με θαυμασμό μπροστά στα χρυσόδετα βιβλία και είπε στον Άγγελό του: «Πω, πω! Όλο Ευαγγέλια έχετε!». Στην πραγματικότητα ήταν άλλου είδους ευαγγέλια. Ήταν έργα των Αρχαίων Ελλήνων Σοφών. Ο Νάγος έπεσε στην θάλασσα της γνώσης. Κατάφερε σύντομα να κατανοεί και να μεταφράζει τα αρχαία κείμενα.

Αυτοδίδακτος.Ενώ μορφωνόταν και μάθαινε, η ματιά του στεκόταν επίσης στον σύγχρονο κόσμο και στις εξελίξεις. Τον συγκινούσαν οι αδύνατοι. Εξεγειρόταν μπροστά στην κοινωνική αδικία. Δραστηριοποιήθηκε. Εξέδωσε μία από τις πρώτες σοσιαλιστικές εφημερίδες («ΑΡΔΗΝ»). Συμμετείχε στο νεογνό συνδικαλιστικό κίνημα. Συναντήθηκε ως συνδικαλιστής με τον Βασιλιά Γεώργιο Α’. Αγωνίσθηκε. Καταδιώχθηκε και διασώθηκε από ριζοσπάστες και φιλελεύθερους διανοούμενους της Ζακύνθου, μέλη της αγγλικής ελληνόφωνης τεκτονικής στοάς «Αστήρ της Ανατολής 880». Έζησε ανυπόταχτος και διαρκώς ευαίσθητος. Μέχρι το τέλος του βίου του μετήλθε 37 διαφορετικά επαγγέλματα. Το τελευταίο ήταν Διευθυντής της Δημοτικής Βιβλιοθήκης του Πειραιά.

Η πολυτάραχη διαδρομή του δεν τον απέσπασε καθόλου (αντιθέτως τροφοδότησε) τις εσωτερικές του αναζητήσεις. Μελέτησε ιδιαιτέρως τους Ορφικούς και τον Πυθαγόρα. Επεξεργάσθηκε ολοκληρωμένο φιλοσοφικό και βιονομικό σύστημα το οποίο όχι μόνο δίδαξε αλλά και εβίωσε. Θεωρούσε την Φύση πρώτη εκδήλωση του Λόγου. Τον Άνθρωπο κάτοικο και μέτοχο του Πνευματικού Σύμπαντος. Του Φωτός. Σκοπό του επίγειου βίου την Αρμονία με την Φύση και την Συνείδηση. Υιοθέτησε φυσιολατρικό τρόπο ζωής (περιπάτους στην εξοχή, κολύμβηση χειμώνα καλοκαίρι, ακρεωφαγία κλπ). Καθημερινά δοξολογούσε την Φύση τελετουργικά. Δίδαξε κύκλους μαθητών, σαν αρχαίος φιλόσοφος (ανάμεσά τους οι Βασιλής, Ανδριανόπουλος) μυώντας τους στις μυστηριακές αλήθειες. 

Κατείχε ενορατικές, διορατικές και άλλες ανώτερες δυνάμεις. Το 1904 μυήθηκε ως τέκτων στην Στοά Μαραθών. Υπήρξε ο πρώτος σεβάσμιος της Στοάς Προμηθεύς, η οποία λειτουργεί εν Ανατολή Αθηνών μέχρι σήμερα. Έγινε μέλος του Συμβουλίου της Μεγάλης Ανατολής και του Υπάτου Συμβουλίου του 33ο. Το 1915 εισήλθε στην Θεοσοφική Εταιρεία επηρεασμένος από τις διδασκαλίες της μεγάλης αποστόλου της απόκρυφης γνώσης Έλενας Μπλαβάτσκι. Συνέγραψε βιβλία όπως ο «Κάτοικος του Σύμπαντος» «Πνευματικαί Ιδέαι» «Περί Ακρεωφαγίας» «Θεός η Αργοναύτης;» κλπ ασκώντας σοβαρή επιρροή στην Διανόηση του Εσωτερισμού.

Απεβίωσε το 1933, εδώ κοντά στην παραλία του Φλοίσβου προειδοποιημένος «άνωθεν» αρκετές μέρες πριν, για το τέλος του, αφού προηγουμένως εκτέλεσε το καθημερινό τελετουργικό καθήκον του στις δυνάμεις της Φύσης, αφού εν συνεχεία κολύμβησε, και αφού αποχαιρέτησε τους μαθητές του. Ξάπλωσε, αποκοιμήθηκε και δεν ξύπνησε ποτέ! Απλά σα να φυγε για ένα προσωρινό ταξίδι!

Αυτός συνοπτικά είναι ο καταπληκτικός βίος του Σπυρίδωνος Νάγου. Του αδελφού μας και διδασκάλου μας. Εάν αποφασίσαμε να τιμήσουμε την μνήμη του το κάναμε για δύο λόγους: Πρώτο για να «πίωμεν» από το νάμα της διδαχής του που τόσο διψάει η ψυχή μας σήμερα. Στην εποχή της πνευματικής ξηρασίας και παρατεταμένης ανομβρίας. Δεύτερο για να απαντήσουμε στις βέβηλες φωνές (όχι πολλές ευτυχώς) που ακούγονται. Αλλά η τιμωρία είναι ότι ο Νάγος εξακολουθεί να λάμπει και να κινητοποιεί, ενώ οι σημερινοί επίσημοι ηγέτες της αδελφότητας χλωμιάζουν διαρκώς στην πνευματική ανυποληψία.

Σαν ευλογία ο επίλογος του παρόντος τεμαχίου μου θα είναι λόγια του Σπυρίδωνος Νάγου. Μετά φόβου Θεού, πίστεως και αγάπης προσέλθετε.

«…Ουσία Μορφή και Συνείδηση συνθέτουν την αρμονική έκφραση της όλης Φύσεως που αποτελεί το Παν. Από το Παν προέρχεται ο Άνθρωπος. Από τις Ουσίες του Παντός σύγκειται και όλο το Είναι του και κλείνει μέσα του σε λανθάνουσα κατάσταση όλο το Παν. Γιαυτό λέγεται και μικρόκοσμος. Με αυτές συντηρείται η μορφή του και το ψυχικό του Εγώ και με αυτές εξελίσσεται μεταμορφώνεται και μεγεθύνεται το πνευματικό άτομο απείρως στο άπειρο, χωρίς τέλος.

Όπως οι αριθμοί δεν έχουν τέρμα έτσι και η ατομική ψυχή δεν έχει τέρμα, είναι αθάνατη και αενάως πολλαπλασιάζει τις δυνάμεις που κρύβει μέσα της σε λανθάνουσα κατάσταση.

Τι οφείλει λοιπόν ο έμφρων άνθρωπος; Λατρεία στο Παν. Η λατρεία όμως αυτή έχει νόημα και σκοπό τότε μόνον όταν ο άνθρωπος γνωρίσει τους νόμους και τους σκοπούς της Φύσεως και προσαρμόσει όλες τις εκδηλώσεις του σ΄αυτούς.

Αυτή είναι η πρέπουσα και αληθινή λατρεία, δηλαδή η αρετή που πρέπει να προσφέρει στην Φύση και να ακολουθεί ο Άνθρωπος. Και μόνον η αρετή θα τον οδηγήσει να γνωρίσει ασφαλώς την πλήρη και ολοκληρωμένη αλήθεια. Η αλήθεια θα τον οδηγήσει τότε να γνωρίσει και να απολαύσει όλες τις χαρές της ζωής, για τις οποίες πλάσθηκε κάθε ύπαρξη. Μόνον έτσι διώχνονται ο πόνος και οι δοκιμασίες που είναι καρπός της ψευτιάς του σκότους και της αγνωσίας».

Η Χάρις του, είη μετά πάντων ημών!

Βιβλιογραφία:

Λέανδρος Λεφάκης, Σπυρίδων Νάγος, εις "Σ. Στ. Λόγος 89", Πνευματικός Απολογισμός, 2012-2014, Αθήναι, 2014

Συμβολή στην εσωτερική ανάλυση του βαθμού του Διδασκάλου του Σήματος (Mark Master)[1]

Mark of Ezekiel Bascom, King Hiram Royal Arch Chapter Mark Book (1825-1838)

National Heritage Museum

                                                   

Aς αφήσουμε την απτή ιστορική πραγματικότητα της καταγωγής του βαθμού και ας κατευθυνθούμε εσωτερικά. Ας ανέλθουμε δι’ ολίγον τη φιλοσοφική κλίμακα που δένει τη Γη με το Επέκεινα. Πώς; Ένα είναι το αλάνθαστο μέσο για να εκφραστεί το ανθρώπινο πνεύμα. Ο λόγος. Ήτοι ο παλμός  που πιστοποιεί την παρουσία του ανθρωπίνου πνεύματος. Στον Τεκτονισμό όμως, εκτός από τον λόγο, έχουμε και τα σύμβολα, που κρύβουν ιδέες, που αποκρυπτογραφούν  τους πνευματικούς μισθούς των εργατών και την προσπάθειά τους για εμβάθυνση και κατανόηση. Έτσι, καλλιεργείται και παιδεύεται ο Νους. Η γνώση και δη η εσωτερική καθίσταται ανάγκη και οι ορίζοντες της συνειδήσεως διευρύνονται. Και τότε υλοποιείται το Μαγικό Τρίγωνο της Δημιουργίας.

Ας ξεκινήσουμε διά της Αριστοτέλειας οδού. Διδασκόμεθα από τους Στωικούς ότι δύο είναι οι αρχές της δημιουργίας. Το αίτιο και η ύλη[2]. Ο Αριστοτέλης διευρύνει τις αρχές αυτές σε τέσσερεις. Ύλη – Τεχνίτης – Μορφή – Σκοπός (ήδη αγγίζουμε τις βασικές σημειολογικές εκφάνσεις του βαθμού μας). Έρχεται ο Θείος Πλάτων και προσθέτει και την Ιδέα (ιδού και η πλέον εσωτερική έκφανση)[3]. Επομένως, για να μεταθέσουμε το όλον στον ημέτερο συμβολισμό, ας σκεφτούμε ένα έργο της αρχιτεκτονικής (από ένα οικοδόμημα μέχρι την κατασκευή ενός λίθου). 

Ύλη είναι η πέτρα, το μάρμαρο, το μέταλλο. 

Τεχνίτης είναι το υποκείμενο, ο τέκτων, ο αρχιτέκτων, ο λιθοξόος.

Έμπνευση είναι η εσωτερική αρχή που οδηγεί το υποκείμενο στο έργο του.

Σκοπός είναι αυτός ο προφανής εξωτερικός ή για μας ο εσωτερικός για τον οποίο δημιουργείται το έργο, για τον οποίο εργαζόμαστε τεκτονικώς

Ιδέα είναι η «εν τοις Ουρανοίς, η καταβαίνουσα άνωθεν»[4].

Στον βαθμό μας, ο οποίος επιστεγάζει την Αψίδα, κύριο εσωτερικό σύμβολο (παρά την προφανή εξωτερική του έκφανση) είναι ο Κλειδόλιθος, ο οποίος κατασκευάζεται από πέτρα (ύλη). Η πέτρα είναι –θυμίζω- το αρχέτυπο υλικό κατασκευής, το υλικό στο οποίο η Ανθρωπότητα κατέφυγε με σεβασμό και ευλάβεια. Γιατί; Θυμίζω, ότι το λίθινο στοιχείο θεωρείται  η κατοικία του Θεού. Οι στήλες εκ λίθου (stone hange[5]) ανέκαθεν εθεωρούντο στοιχείο σύνδεσης του Ουρανού και της Γης. Καββαλιστικά αν το προσεγγίσουμε θα καταφύγουμε μοιραία στα λόγια του Ζοχάρ[6]: «ο κόσμος ήλθε μόνον τότε εις την ύπαρξιν όταν ο Θεός έλαβε λίθον τον οποίον εκάλεσε Θεμέλιον και τον έρριψεν εις την Άβυσσον, προκειμένου ούτως να στηριχθή στερρώς και επί τούτου ο κόσμος εφυτεύθη».

Στον χριστιανικό μυστικισμό, οι δέκα εντολές χαράχθηκαν σε πλάκες εκ λίθου, ο δε Ιακώβ ακούμπησε την κεφαλή του σε πέτρα για να δει το περίφημο όνειρό του. Ο μέγας μύστης Ιησούς λέγει στον Πέτρο (Κεφά[7]) «Συ ει Πέτρος και επί ταύτη τη πέτρα οικοδομήσω μου την εκκλησίαν»[8].

Στο πεδίο δε της Αρχιτεκτονικής (Ιερά Επιστήμη) να ερανισθούμε την κάαβα[9] των Μωαμεθανών, τις Πυραμίδες, τους Γοτθικούς Καθεδρικούς. Επομένως, στα καθ’ ημάς ουχί τυχαίως ο Κλειδόλιθος χρησιμοποιεί το υλικό με το οποίο η Ανθρωπότητα συνέδεσε το εσωτερικό, το μεταφυσικό της μεγαλείο.

Και ο τεχνίτης; Εδώ ο τεχνίτης είναι ο μετέχων στα ημέτερα Μυστήρια. Ο μυημένος, ο νεόφυτος, ο Διδάσκαλος του Σήματος, ο Μεγάλος Διδάσκαλος, ο εξ ορισμού ίσος, ο εμπνευσμένος, ο τολμηρός. Αυτός που εργάσθηκε στην κατεργασία του ακατεργάστου λίθου, αυτός που προσέφερε τον λίθο στον αχειροποίητο Ναό της Ανθρωπότητας, αυτός που εσπούδασε τις ελευθέριες τέχνες ως Εταίρος και εδιδάχθη την Ιερά Γεωμετρία και, επομένως, εγνώρισε τον εκδηλωμένο Κόσμο. Όμως, συνέχισε. Έμαθε να χρησιμοποιεί τον Γνώμονα, τη Στάθμη, το Νήμα της Στάθμης. Και πλέον τίθενται εις χείρας του η Σμίλη και η Ξυλοσφήρα για να κατασκευάσει Κλειδόλιθο και να επιστεγάσει την Αψίδα.

      Όμως, προκειμένου να πράξει τούτο πρέπει να ακολουθήσει τη μοίρα όλων των  αρχετύπων, όλων των πρωτοπόρων:   

        Να συνειδητοποιήσει τη δυσχέρεια του έργου.

-    Να απεκδυθεί το αντιπεπονθός (κάρμα)[10] που δημιουργεί η γνώση και δη η αρχέτυπη γνώση.

Να σιτισθεί από το δένδρο της Γνώσεως και να αναλάβει τις πνευματικές του ευθύνες έναντι των εργατών («Ο εργαζόμενος εσθιέτω»[11]). Τότε μόνον θα μεθέξει τα του βαθμού τα οποία είναι εσωτερικά (και πως μπορεί να ήταν κάτι άλλο;). «Λίθον, ον απεδοκίμασαν οι οικοδομούντες, ούτος εγεννήθη εις κεφαλήν γωνίας».

Και η έμπνευση; Αυτή υλοποιείται στην μορφή του Κλειδολίθου. Η έμπνευση, ως επίπνοια του Μεγάλου Αρχιτέκτονα, καθοδηγεί τον εργάτη. Αν δεν υπήρχε η έμπνευση, αν δεν υπήρχε η θεία πνοή, δεν θα υπήρχε κλειδόλιθος, θα υπήρχε –ενδεχομένως- ένας λίθος τετράγωνος, ένας λίθος κοινός, έργο ενός κοινού εργάτη. Αν χρησιμοποιήσουμε τους λόγους του Σεβτ. Αδ. Λεωνίδα Λογοθέτη «στους συμβολικούς βαθμούς ο τέκτων κατακτά τη γνώση. Στον βαθμό του Διδάσκαλου του Σήματος κατακτά τη ζωή»[12]. Και προσθέτω: πράγματι η ζωή δεν κατακτάται χωρίς έμπνευση. Χωρίς έμπνευση η γνώση είναι στείρα και άπνοη.

                                                                   

Mark of K. Talbot, King Hiram Royal Arch Chapter Mark Book (1825-1838)

National Heritage Museum

Αναφορικά με τον σκοπό, το ίδιο το τυπικό δίδει την απάντηση. «Η κατασκευή του Κλειδολίθου δεν είναι αυτοσκοπός. Σκοπός είναι η Αψίδα, η ολοκλήρωση της Αψίδας». Αντί πολλών, μπορούμε να πούμε ότι από έποψη οικοδομική είναι τρόπος γεφυρώσεως ανοιγμάτων. Έτσι σημειολογικά, ευχερώς ανάγεται σε σύμβολο του ουρανίου θόλου, ο οποίος υποβαστάζεται από δύο στήλες (ή στύλους).  «Στύλοι εξ ουρανού επετάσθησαν και εξέστηκαν από της επιτημήσεως αυτού»[13]. Αυτός ο απτός λόγος εξηγεί γιατί οι άνθρωποι είδαν την αψίδα ως σύμβολο του Ουρανού. Δηλαδή, θα προσέθετα, ως έναν τόπο ανώτερο, έναν τόπο πνευματικό, ο οποίος στεγάζει τον υλικό. Με άλλα λόγια, αψίδα είναι το κάλλος της δημιουργίας, φερομένη επί της Σοφίας του ΜΑΤΣ και της Ισχύος ή της Σταθερότητος του Σύμπαντος.

Και ο Κλειδόλιθος; Ο Κλειδόλιθος είναι η στέψη της Αψίδος, κυρίως όμως είναι το κλειδί προκειμένου να αποκτήσει η κατασκευή την ιδιότητα του θόλου. Αν δεν μπει αυτό το κλειδί στην οικεία θέση, το έργο θα καταρρεύσει. Επομένως, είναι ο έσχατος λίθος, ο οποίος κλείει το έργο και ολοκληρώνει αυτό που εκκινεί ο έτερος λίθος, ο θεμέλιος.

Αν το δούμε και ερμητικά ο έσχατος λίθος καθίσταται η ανάκλαση του θεμελίου. Ως εν το κάτω εν το άνω και τούμπαλιν. Είναι το Ω λογιζομένου του θεμελίου ως Α. «Εγώ ειμί ο πρώτος και ο έσχατος, η αρχή και το τέλος, το Α και το Ω»[14], λέγει ο Ιησούς, τον οποίον πλείστοι μελετητές του βαθμού ταυτίζουν με τον Κλειδόλιθο[15].

Φτάσαμε στην Ιδέα, όχι όμως λογιζόμενη ως παράσταση που σχηματίζει η νόηση, αλλά στην πλατωνική της διάσταση, ήτοι το ουράνιο πρότυπο που φέρει  στα κατάβαθα της ψυχής ο άνθρωπος. Ο Κλειδόλιθος (όπως και η Αψίδα), υπό αυτήν την προσέγγιση,  είναι ένα αρχέτυπο το οποίο αναδύεται από το εσώτερον είναι, τα interiora terrae του είναι μας, εκεί που καλούμεθα να κατέλθουμε προς ανόρυξη του εν ημίν κεκρυμμένου λίθου. Αυτό που έπραξαν οι προπάτορές μας και, εν συνεχεία, το αποτύπωσαν αλληγορικώς στα τεκτονικά τυπικά.

Να μην λησμονούμε βεβαίως ότι περάν των εσωτερικών, ο βαθμός του Διδασκάλου του Σήματος είναι –όπως και του Εταίρου- βαθμός εργασιακός. Όμως ο Διδάσκαλος του Σήματος (κατ’ άλλη ονομασία ο Διακεκριμένος Διδάσκαλος[16]) δεν είναι απλός εργάτης της Τέχνης, όπως ο Εταίρος. Με την κατασκευή του Κλειδολίθου αναδεικνύεται ως πνευματικός ηγήτωρ και υπουργός (υπουργός < ὑποεργός < ὑπό + ἔργον = ο προσφέρων έργο) των αδελφών του.  Εργασία υλική, αλλά κυρίως πνευματική λογιζομένη είτε ως βούληση (άρρην δύναμη) είτε ως σοφία (θήλεια δύναμη).

Εδώ ο διακριθείς δεν καθίσταται Σολομών, δεν αναλαμβάνει κάποια έδρα Σοφίας (ιδεατός μυητικός προορισμός). Εδώ ο πρώτος μεταξύ των ίσων (primus inter pares) αναλαμβάνει την έδρα του Αδωνιράμ. Ο Αδωνιράμ (Αδων Xιράμ) που σημαίνει «Κύριος εν ύψει» είναι ο διάδοχος του Χιράμ[17]. Δεν διαθέτει τη Σοφία του Βασιλέως, όμως παριστά τον Αρχέτυπο άνθρωπο, τον Ήρωα, του οποίου η συμπεριφορά, η καρτερία, το θάρρος και το καθήκον είναι παράδειγμα προς μίμηση. Μην λησμονείτε ότι ο Αδωνιράμ είναι ο εκλεκτός του Θεού. Αυτός είδε την «… ακτίνα προσπίπτουσα στο φεγγίτη του Ναού, ατενίζοντας προς Δυσμάς». Αληθώς, αδελφοί μου, το Φως δεν ατενίζεται κατάματα «δεν δυνάμεθα να ίδωμεν αυτό πληρως, διότι οι ανθρώπινοι οφθαλμοί δεν θα ηδύναντο να ανθέξουν εις την λάμψιν του»[18].

Μοιραία εισερχόμεθα και στο μέγα κεφάλαιο που καλείται ταπεινότητα. Η ανεύρεση του Κλειδολίθου δεν είναι προϊόν έπαρσης και εγωισμού. Δεν ενέχει μυητική υπεροχή. Αυτός, άλλωστε που γνωρίζει πώς να επιστεγάσει την εσωτερική του Αψίδα, είναι και πρέπει να είναι ο ταπεινότερος όλων (διότι είναι ο πλέον μεμυημένος[19]). Πράγματι, όπως και στους άλλους τεκτονικούς βαθμούς η αληθής μύηση δεν είναι λόγοι και τελετουργία μόνον. Είναι έργον του Σύμπαντος και της ανθρώπινης προσφοράς. Είναι τεκμήριο αγάπης.

Η αξία της Αγάπης είναι ίσως η μόνη αληθής μυητική προϋπόθεση για ανέλιξη, για εξύψωση του μυούμενου. Οι άλλες μυητικές αξίες είναι άγνωστες και δέον όπως αναζητηθούν και ανευρεθούν. Όπως ο λίθος είναι ιδιοτύπως κατεργασμένος, ούτε τετράγωνος ούτε ορθογώνιος, γιατί περιέχει σημειολογικά μυστικά ιδιότυπα και αξίες άγνωστες σε μας.

Η γνώση είναι απαραίτητη σε αυτόν ο οποίος προσπαθεί να συμμετάσχει σε ένα αληθώς ανώτερο Σχέδιο. Η υπεράνθρωπη, όμως, πράξη ανήκει στον Μυημένο. Αυτός και μόνον δύναται να επιτύχει τον συγκερασμό της απροσδιοριστίας του ορατού Κόσμου με τη βεβαιότητα του Απολύτου, του αοράτου Κόσμου των Ιδεών.

Η οικοδόμηση του Ναού της Αρετής δεν έχει τέλος. Ως εργάτες δεν κτίζουμε για την μέρα που περνά, ούτε βεβαίως για την μέρα που έρχεται Οικοδομούμε αδιακόπως, διά μέσου του Χώρου και του Χρόνου, οικοδομούμε για την Αιωνιότητα. Η αδυσώπητη μοίρα μας είναι να πλησιάζουμε τον σκοπό μας, χωρίς ποτέ να τον φθάσουμε. Και η πορεία, όσο ατελής και αν μείνει, καθίσταται νέος σκοπός. Θέλει αρετή, θέλει τόλμη και Ενόραση. Αυτή η Eνόραση στον μυημένο, υπερβαίνει / υπερνικά την λογική, χωρίς όμως να την αχρηστεύει. Η ενόραση (στοιχείο υπερβατικό) στο χθόνιο πεδίο θα γίνει έμπνευση που θα οδηγήσει τον Διδάσκαλος του Σήματος να κατασκευάσει τον Κλειδόλιθο, η δε εσωτερική δύναμη, η δύναμη της Καρδίας θα τον διατηρήσει όρθιο μέχρι τέλους.

Να μην λησμονούμε ότι οι Επιθεωρητές αυτής της ζωής, παραλαμβάνουν «εργασίαν τετράγωνον και μόνον τετράγωνον». Διότι το τετράγωνο είναι σύμβολο της ορατής φύσεως, επομένως σύμβολο της ύλης. Και ο άνθρωπος –ακόμα και ο μυημένος- μολονότι εντυπωσιάζεται από τα πνευματικά εμβλήματα, πολλάκις δεν διαθέτει το θάρρος, δεν διαθέτει ούτε το πνευματικό ανάστημα να τα αποδεχθεί. Προς τούτοις, καταλήγουν στα απορρίμματα κοσμήματα αληθινά, τα οποία θα έπρεπε να κοσμούν τις ψυχές μας.  Χρέος εσωτερικό του Διδασκάλου του Σήματος είναι να υπερβεί  τα τέσσερα στοιχεία της ύλης και με αυτά  να κατασκευάσει την πεμπτουσία με την οποία θα ολοκληρώσει την Αψίδα της Ψυχής του. Ίσως τότε –όπως λέμε και σε άλλα Σκηνώματα- να κατορθώσει να μάθει και την ιστορία αυτής.

                                                                                

 

Βιβλιογραφία:

·          Μεγάλη Στοά των Διδασκάλων του Σήματος της Ελλάδος, Ο Λόγος του ΜΔ Λεωνίδα Λογοθέτη, Αθήναι 2006.

·          ΜΣΤΕ, Τυπικόν του Α΄ Συμβολικού Βαθμού, 1952.

·          Duncan Malcom C., Masonic Ritual and Monitor, 1866.

·          Λιακόπουλος Ε., Το Τεκτονικό Τάγμα της Υόρκης, Αθήναι, 1985.

·    Μουτσόπουλος Ε., Η καλλιτεχνική δημιουργία κατά τον Αριστοτέλη, Διεπιστημονικό Κέντρο Αριστοτελικών Μελετών, Θεσσαλονίκη, α.χ.

·          Αριστοτέλους, Περί ποιητικής, έκδ. Ακαδημίας Αθηνών, Εστία, 1999.

·         Ύπατον Συμβούλιον του 33^ο, Τυπικόν του 18^ο του ΑΑΣΤ, εν Κοιλάδι Ιλισού, 2017.

---

[1] © Εισήγηση την 26^η Σεπτεμβρίου 2016 στην ημερίδα της Εκπαιδευτικής Στοάς ΔτΣ «Όμηρος», υπό τη Μεγάλη Στοά των ΔτΣ της Ελλάδος

[2]   Ο Αριστοτέλης διακρίνει τέσσερα αίτια, τα οποία κατά την άποψή του είναι αναγκαία για την παραγωγή οποιουδήποτε αποτελέσματος. Κανένα μεμονωμένο αίτιο από τα τέσσερα δεν επαρκεί, προκειμένου να λάβει χώρα ένα οποιοδήποτε γίγνεσθαι. Από μια ορισμένη άποψη τα  τέσσερα αίτια είναι απαντήσεις σε τέσσερα αντίστοιχα ερωτήματα που δημιουργούνται για τις ποικίλες αλλαγές στη φύση. Υλικό Αίτιο: αυτό από το οποίο προκλήθηκε κάτι. Ποιητικό Αίτιο: αυτό το οποίο ενεργώντας ( ποιώντας) προκάλεσε κάτι. Μορφικό Αίτιο: αυτό στο οποίο προκλήθηκε κάτι. Τελικό Αίτιο: αυτό για χάρη του οποίου προκλήθηκε κάτι.

[3] Η τέχνη, καθώς η φύσις, αποβλέπει σε κάποιον σκοπό συγκεκριμένο εκάστοτε. Τίποτε δεν φύεται, δεν γεννάται, δεν κατασκευάζεται δίχως συγκεκριμένη σκοπιμότητα, δίχως να φέρει την εντελέχειά του, που θα εκπληρώσει μιαν ανάγκη. Ως βιολογών, ο Αριστοτέλης θα εμπνευσθεί από τις απόψεις του πλατωνικού Τιμαίου για την σκοπιμότητα των οργάνων και των λειτουργιών του σώματος, δίχως, φυσικά, να συναινεί στην απόδοση της οράσεως και της ακοής εις τον Απόλλωνα ως δωρήσαντα στον άνθρωπο τις αισθήσεις αυτές χάριν αισθητικής τέρψεως. Αντιθέτως, σκοπιμότης εις την φύσιν αναγνωρίζεται, αιώνες μετά, ακόμη κι από τον Kant στο δεύτερο μέρος της Κριτικής της κρίσεως, ενώ στο πρώτο μέρος, το ωραίο χαρακτηρίζεται, νομίζω, προσφυώς ως σκοπιμότης άνευ σκοπού. Επανερχόμενος εις τον Αριστοτέλη εικάζω πως η εκ μέρους του έξαρσις αυτής της τελικότητος αντιστρατεύεται προς την απουσία της από τις αντιλήψεις των Αβδηριτών των ατομοκρατικών ιδεών, ιδίως του Δημοκρίτου, επειδή θεωρώ πως ο ρυσμός, δηλαδή ο ρυθμός που συνιστά έν’ από τα πολλά χαρακτηριστικά του ατόμου, κατά τον Λεύκιππον, υποκρύπτει μια κατευθυντήρια δυναμική. Για τον Αριστοτέλη, η σκοπιμότης της φύσεως ενυπάρχει στα δημιουργήματά της· τους είναι εγγενής. Ύλη και μορφή συνυπάρχουν και συντελούν εις την δήλωση της εντελεχείας. Αντιθέτως, μεταξύ ύλης και μορφής εις το τεχνικό κατασκεύασμα παρεμβάλλεται το πρόσωπον του τεχνίτη ο οποίος επεμβαίνει συνεχώς, ώστε να διασφαλίζει την συνέχεια της κατασκευής ως προς τον σκοπό για τον οποίον αυτή προορίζεται. Ο τεχνίτης καλείται να διορθώνει συνεχώς ένα αντικείμενο, ενώ η φύσις ενέχει την δύναμη να διορθώνει εαυτήν, αν χρειασθεί, λόγω κάποιας ανάγκης προσαρμογής, ώστε να διατηρήσει την εντελέχεια του δημιουργήματός της. Οι παντοίοι τροπισμοί στο φυτικό βασίλειο, τα ένστικτα στο ζωϊκό συνιστούν υποτυπώδεις λειτουργίες που εκδηλώνονται αυτομάτως, ενώ στις τεχνικές κατασκευές είναι απαραίτητη η επέμβαση της βουλήσεως του τεχνίτη ως παράγοντος εξωτερικού μεταξύ ύλης και μορφής, ώστε δι’ αυτού η σκοπιμότης του εγχειρήματος να μην μεταβάλλεται. Βλ. Ε. Μουτσόπουλο, Η καλλιτεχνική δημιουργία κατά τον Αριστοτέλη, Διεπιστημονικό Κέντρο Αριστοτελικών Μελετών, Θεσσαλονίκη.

[4] Βλ. για την ανάλυση αυτή Μεγάλη Στοά των Διδασκάλων του Σήματος της Ελλάδος, Ο Λόγος του ΜΔ Λεωνίδα Λογοθέτη, Αθήναι 2006. 
[5] Το όνομα Στόουνχεντζ (Stone henge) προέρχεται από τις αρχαίες αγγλικές λέξεις Stanhen gist, που σημαίνουν 'κρεμαστοί λίθοι' και έδωσαν το όνομά τους σε μια ολόκληρη κατηγορία μνημείων γνωστών ως henge(s), δηλαδή κυκλικές ή οβάλ σχήματος περιοχές με διακριτά χαρακτηριστικά τους το κυκλικό ανάχωμα και την τάφρο που το περιβάλλει. Οι αρχαιολόγοι καθορίζουν τα henge(s) ως εκχωματώσεις που συνίστανται από ένα κυκλικό έγκλεισμα, περιβεβλημένο με κρηπιδωμένη κυκλική τάφρο. Όπως συμβαίνει συχνά με την αρχαιολογική ορολογία, η λέξη είναι δάνεια από τους παλιούς αρχαιοδίφες. Όμως, ο όρος henge δεν είναι και ο καταλληλότερος για την περιγραφή του Στόουνχεντζ, στην περίπτωση του οποίου το κρηπίδωμα βρίσκεται εσωτερικά της τάφρου. Παρόλο που το Στόουνχεντζ ως μνημείο είναι σύγχρονο άλλων τυπικότερων. Το σύνολό του δεν είναι δυνατόν να καταχωρηθεί σε κάποια κατηγορία. Μορφολογικά έχει μακρινή μόνον συγγένεια με τους υπόλοιπους λίθινους κύκλους των Βρετανικών νήσων.

[6] Ένα από τα σημαντικότερα κείμενα της Καββαλιστικής Κοσμοθεωρίας, το Ζοχάρ, αποτελεί ένα ιδιαίτερο βιβλίο, γραμμένο στα αραμαϊκά. Το πλήρες όνομα είναι Σεφέρ Χα Ζοχάρ και σημαίνει Η Βίβλος της Λαμπρότητας και στην ουσία δεν είναι απλά ένα κείμενο αλλά ένα corpus, μία συλλογή κειμένων που για πρώτη φορά εκδόθηκε από τον Μωυσή Ντε Λεών (1240μ.Χ-1305μ.Χ), έναν Ισπανό καββαλιστή, στην Κόρδοβα της Ισπανίας τον 13ου αι. μ.Χ Και βασικά είναι άλλο ένα έργο της αποκαλυπτικής γραμματείας που μιμείται πιστά την επεξηγηματική ραββινική γραμματεία (Μιντράς) η οποία αναλύει την Τορά, την γνωστή από την Παλαιά Διαθήκη ως Πεντάτευχο.

[7] Από το «Κεφάς» προκύπτει το «Πέτρος». Στα Εβραϊκά ΚΕΡΗΑ = βράχος = Πέτρος.

[8] Ματθ. 16 17.

[9] Αυτή είναι η ονομασία του τεμένους της Μέκκας στα αραβικά και σημαίνει κύβος. Αυτό γιατί το σχήμα του περίφημου αυτού μνημείου του ισλαμισμού έχει σχήμα κυβικό. Έχει μήκος 14 μ. και ύψος καθώς και πλάτος 12 μ. Φημίζεται για την καλλιτεχνική του εκτέλεση, τόσο στο εξωτερικό όσο και στο εσωτερικό του και για τον πλούτο που κρύβεται σε κάθε γωνιά του. Τα λυχνάρια του είναι χρυσά κι οι πόρτες του ασημένιες. Το εξαιρετικά ιδιαίτερο σ' αυτό το μνημείο είναι η μαύρη πέτρα ύψους 3 μ., που οι μωαμεθανοί ασπάζονται ως ιερή. Λέγεται ότι ίσως να ήταν αερόλιθος, επειδή υπάρχει η φήμη ότι έπεσε από τον ουρανό.

[10] Η λέξη αντιπεπονθός προέρχεται από τις λέξεις αντί και πάσχω και έχει την έννοια του ότι υφίσταμαι τις συνέπειες των πράξεών μου. Το αντιπεπονθός αναφέρεται σε πολλά βιβλία με την σανσκριτική λέξη κάρμα δηλαδή «πράξη», που σημαίνει ότι οι πράξεις μου στην πορεία της ζωής μου δημιουργούν αποτελέσματα είτε στην συνέχεια της πορείας της ζωής μου είτε σε άλλη ενσάρκωσή μου. Επομένως το αντιπεπονθός ή το ανάλογό του, κάρμα είναι ο γνωστός Νόμος του Αιτιατού ή καλύτερα ο Νόμος της σχέσεως του Αιτίου και του Αποτελέσματος. Ο άνθρωπος γεννιέται και ζει υπό τις επιδράσεις της μοίρας του, η οποία έχει καθορισθεί ως αποτέλεσμα των πράξεών του σε προηγούμενες ενσαρκώσεις του. Το αντιπεπονθός ως δοξασία το συναντάμε σχεδόν στις φιλοσοφίες όλων των λαών. Όπως στους Ινδούς, και γενικά στις ανατολικές θρησκείες, στους αρχαίους Έλληνες, διάσπαρτα δε στοιχεία και αναφορές για το αντιπεπονθός βρίσκουμε στη Βίβλο του Νόμου.

[11] Το χωρίο του αποστόλου Παύλου: «ει τις ου θέλει εργάζεσθαι, μηδέ εσθιέτω» ⁽Β' Θεσ. 3, 10), έχει την ίδια ακριβώς έννοια, που έχει ο λόγος του Χριστού: «άξιος ο εργάτης της τροφής αυτού», και αποτελεί ουσιαστικά διαφορετική διατύπωση με αρνητι­κή εκφορά. Και τα δύο αυτά χωρία, το ένα έμμεσα και το άλ­λο άμεσα, συνιστούν, θα λέγαμε, το δικαίωμα της συντηρή­σεως του άνθρωπου διά της εργασίας.

[12] Μεγάλη Στοά των Διδασκάλων του Σήματος της Ελλάδος, Ο Λόγος του ΜΔ Λεωνίδα Λογοθέτη, Αθήναι 2006, 12.

[13] Ιώβ, κστ’ 11.

[14] Κατά τη διατύπωση του Ευαγγελίου «ἐγὼ τὸ Ἄλφα καὶ τὸ Ὦ, ὁ πρῶτος καὶ ὁ ἔσχατος, ἡ ἀρχὴ καὶ τὸ τέλος».

[15] Βλ. αντί πολλών Duncan's Masonic Ritual and Monitor, by Malcom C. Duncan, 1866. 151 επ.

[16] Ονομασία που υιοθετήθηκε για τον παρόντα βαθμό κατά την εγκαθίδρυση του Μεγάλου Περιστυλίου της Ελλάδος το 1976 για τον πρώτο βαθμό του Συστήματος της Υόρκης. Βλ. σχετ. Ε. Λιακόπουλο, Το Τεκτονικό Τάγμα της Υόρκης, Αθήναι, 1985.

[17] (Αδωνιράμ) [Ο Κύριός (μου) Είναι Υψηλός (Εξυψωμένος)]. Άρχων, ικανός διαχειριστής και γιος του Αβδά. Ο Αδωνιράμ επέβλεπε τους επιστρατευμένους για καταναγκαστική εργασία επί βασιλείας του Δαβίδ, του Σολομώντα και του Ροβοάμ, παίζοντας σημαντικό ρόλο στα πολλά οικοδομικά προγράμματα του Σολομώντα. Αργότερα, όταν οι δέκα φυλές στασίασαν εναντίον των σκληρών διαταγμάτων του Ροβοάμ στη Συχέμ το 997 Π.Κ.Χ., ο βασιλιάς έστειλε στο λαό αυτόν τον άρχοντα που στρατολογούσε άτομα για καταναγκαστική εργασία, αλλά εκείνοι «τον λιθοβόλησαν και πέθανε». (2Χρ 10:18) Αναφέρεται άλλοτε ως Αδωνιράμ (1Βα 4:6· 5:14), άλλοτε ως Αδωράμ (2Σα 20:24· 1Βα 12:18) και άλλοτε ως Χαδωράμ.—2Χρ 10:18.

[18] ΜΣΤΕ, Τυπικόν του Α΄ Συμβολικού Βαθμού, 1952. 
[19] Κατ’ αναλογία των αναφερομένων στο τυπικό του 18^ο του ΑΑΣΤ.